جهت یابی

شرایطی را تصور کنید که شما نقشه و قطب نما در اختیار ندارید (در مقاله ای دیگرکار با نقشه و قطب نما را توضیح می دهیم)، پیدا کردن جهات اصلی به جهت حرکت در سوی مناسب برای شما ضروری خواهد بود. در این جا به چند طریق پیدا کردن جهات اصلی اشاره می کنیم. لازم به ذکر است که روش های ذیل سمت و سوی کلی را به شما نشان خواهد داد ونه راستای دقیق جهت مورد نظر.
به نکات  زیر توجه کنید:
۱- سعی کنید قبل از شروع حرکت نقشه ها و عکس های موجود منطقه را بررسی نموده و نیز مسیر جریان رودخانه های بزرگ و سمتی که در آن کوه ها و یا سلسله جبال امتداد دارند و موقعیت نقاط مشخص روی زمین را نسبت به هم نشان کنید.
۲-  اگر سوار کشتی یا قایقی بودید در صورت بودن فرصت؛ نکات زیر را بررسی کنید:
الف)  سمت و مسیر حرکت شما به سمت خشکی
ب) طول و عرض جغرافیایی
ج) پیش بینی سمت  وزش باد
د) سمت حرکت جریانات آب اقیانوس  جهت یابی با استفاده از خورشید  وستارگان
متدسایه
این متد ساده، دقیق و شامل چهار مرحله است. در  شروع یک چوب یک متری به عنوان شاخص بیابید سپس:
۱- شاخص را در زمین فرو کنید.  بر روی سایه انتهایی شاخص تکه سنگی برای علامت گذاری بگذارید.
۲- به مدت ۱۰ الی  ۱۵ دقیقه صبرکنید تا سایه چند سانتی متر حرکت کند. انتهای شاخص را به همان طریق  قبلی نشان کنید.
۳- یک خط مستقیم میان این دو نقطه بکشید. این خط امتداد شرقی  غربی را نشان می دهد.
۴- حالا پای چپ خود را بر روی سنگ اول و پای راست خود را  بر روی سنگ دوم قرار دهید، روبروی شما سمت شمال را نشان می دهد. البته برای  جلوگیری از هرگونه اشتباه لازم است به نکته توجه کنید که صبح زود و یا نزدیک غروب، زمان مناسبی برای تعیین جهت از این طریق نیست.
جهت یابی به کمک ساعت
از ساعت معمولی می توان به طور تقریب برای تعیین شمال حقیقی استفاده کرد. در نیمکره شمالی عقربه ساعت شمار سمت خورشید قرار می گیرد که دراین موقع نیمساز زاویه بین عقربه ساعت شمار و ساعت ۱۲ معرف امتداد شمال و جنوب خواهد بود. البته این طریق در مورد وقت های محلی صدق می کند و در مورد وقتهای غیرمحلی بهترین گزینه، تنظیم ساعت به وقت محلی است.
اگر در  تعیین شمال مردد شدید به خاطر بیاورید که خورشید قبل از ظهر در سمت مشرق و هنگام عصر در سمت مغرب قرار میگیرد. در نیمکره جنوبی روش کمی تفاوت دارد، بدین ترتیب  که ابتدا ساعت ۱۲ را به سمت خورشید گرفته و نیمساز زاویه بین ساعت ۱۲ و عقربه ساعت شمار را رسم کنید. این نیمساز امتداد شمال- جنوب را نشان خواهد داد.
جهت یابی  به کمک ستارگان
اگر خط فرضی از طرف شخص ناظر به سوی  ستاره جدی (یاستاره قطبی) در نیمکره شمالی کشیده شود با شمال حقیقی بیش از یک درجه اختلاف نخواهدداشت. برای پیدا کردن ستاره قطبی در ابتدا باید دب اکبر را بیابید. دب اکبر یا آبگردان (ملاقه) مجموع هفت ستاره پر نور است که به سادگی در آسمان قابل تشخیص است. بایک خط فرضی دو ستاره پایین دب اکبر را پنج برابر امتداد داده تا به
ستاره جدی (قطبی) برسید. ستاره قطبی؛ ستاره ای کم نور (در مقایسه با ستارگان دب اکبر) میباشد، به همین دلیل برای یافتن آن کمی باید تلاش کنید. در نیمکره جنوبی  با پیداکردن ستارگان صلیبی می توان سمت جنوب را تعیین کرد. این ستارگان شبیه بادبادک میباشند. طول آن را از سر تا انتها حساب کرده و از ناحیه دم به اندازه ۵/۴ برابر طول بادبادک بوسیله خط فرضی امتداد دهید. در این موقع می توان سمت تقریبی جنوب را معین نمود.